Ana yurtları, Vladikafkas’ın doğusuna düşen ve Terek Nehri’nin kolları olan Sunja ve Argun’un suladığı bölgedir. Kuzeyde Terek Nehri’ne, doğuda Andi Koysu ve Argun ırmaklarının arasındaki arazinin ortalarına kadar yayılırlar. Güneyde Gürcülerle irtibatları vardır. Batıda Daryal Geçidi ve daha güneye doğru Osetlerle komşudurlar. Doğuda ise Avarlar ve Andiler bulunur.

» Çeçenler Kimdir ?
» Çeçenlerin Tarihi Kökeni ve Dili
» Çeçenler’de Din

Ana yurtları, Vladikafkas’ın doğusuna düşen ve Terek Nehri’nin kolları olan Sunja ve Argun’un suladığı bölgedir. Kuzeyde Terek Nehri’ne, doğuda Andi Koysu ve Argun ırmaklarının arasındaki arazinin ortalarına kadar yayılırlar. Güneyde Gürcülerle irtibatları vardır. Batıda Daryal Geçidi ve daha güneye doğru Osetlerle komşudurlar. Doğuda ise Avarlar ve Andiler bulunur.

Genel olarak Çeçen-İnguşlar Kafkasya’nın stratejik önemi en büyük noktalarından birine sahiptirler. Doğu Kafkasya ve Batı Kafkasya arasında irtibatı korumak veya sağlamak için Kabartayların sahip oldukları avantajı onlar da ellerinde bulundururlar. Yurtları sarp, dağlık ve ormanlıktır. Ayrıca son derece savaşçıdırlar. Bilhassa arazi şartlarından yararlanarak Rus birliklerine karşı giriştikleri gerilla savaşlarında çok başarılı olmuşlardır. Dinlerine ve hürriyetlerine olan düşkünlükleri nedeniyle Şeyh Şamil’in en sadık taraftarları olmuşlardır. Sonuna kadar onun yanında savaşmışlardır. Doğu Kafkasya’nın düşmesinden sonra dahi bir çok defa Rus idaresine karşı ayaklanarak, onları uğraştırmışlardır.

Üç gruba ayrılırlar;
1- Çeçenler (Kendilerine Nokhçi derler),
2- İnguşlar (Kendilerine Galğay derler),
3- Kistler, Çeçenler ana kitleyi meydana getirirler. Argun ve Aksay havzaları ile Grozni çevresinde otururlar.

İnguşlar ikinci öneme sahiptirler ve Asa ile Sunja ırmakları arasında ve Terek Nehri’ne doğru kuzeye yayılırlar. Kistler ise hem sayıca ve hem de siyasi ve askeri yönlerden önemli değildirler. Bunlar Tuşa ve Alazan ırmaklarının kaynaklarında otururlar ve Gürcü unsurları tarafından çevrilidirler.

Çeçen-İnguşların bir özelliği de asilzadelerin fazla bir nüfuza sahip olmayışıdır.

1897 nüfus sayımına göre Çeçen-İnguşlar 273.000 kişi idiler. 1939′da da Çeçenlerin 408.000, İnguşların 92.000, Kistlerin 2.000 kişi olduğu hesaplanmıştır.

Çeçen - İnguşların Umumî Nüfus Sayımları

Hatta Nakhların Önasya’da Kafkasya’ya gelip yerleştiklerini ortaya koymaktadır. Bu göç iki koldan olmuştur. Derbent boyundan gelenlerin Çeçenlerle şimdiki Dağıstanlıların, Doğu Karadeniz yolundan gelenlerin ise Çerkes kavimlerinin olduğu görüşü giderek taraftar toplamaktadır.

Varlığı bilinen, ama tarihi açıkça aydınlanamayan İber Kavkaz Devleti’nin asıl üyesinin, şimdiki Çeçenlerin ataları olduğu reddedilmemektedir. Onomastik, toponomik ve hidrostik adlar bunu onaylamaktadır. Tarihte anıları Gargarlar, Duvaylar, Dzurdzuklar, Alaroidler, Cacaniler (tsatsani) Ganariler, Pşavvalar, Khavurlar, Tuşlar, Mohevclar (Mohevtsler) günümüz Çeçenlerinin değişik kabilelerinin adları olarak kabul edilmektedir. Hatta, Kharsur, Pşava ve Tuşların Gürcüleşmiş Çeçen oldukları bilinmektedir.

Nakhçi veya Kiti, Kistü (Gürcülerin Çeçenlere verdikleri ad) adının ilk kez VII. yüzyılda Ermeni tarihçisi M. Kagan-katvatsi, Argvani Tarihi adlı eserinde anılmıştır; aynı tarihçi Çeçenlerin atalarının Ura adlı bir babanın soyu olan Utaoy’dan Sadoy’dan, Gergaroy’dan çıktığını belirtmiştir.

Günümüzde Urartologlar, Çeçenlerin Urartularla akraba olduğunu reddetmemektedirler, hatta Önasya’da devlet kuran Urartuların yukarıda adı geçen Ura’dan neşet ettiğinde de gerçek payı vardır. Hurri- Urartu- Çeçence ilişkisini inceleyenlerce tasdik görmektedir.

Bundan şu sonuç çıkmaktadır. Çeçenler Urartulardır. Urartular, Çeçenlerin Önasya’da kalan kolu olmaktadır. Gerçekten, yapısı, gramer özellikleri, bütünlüğü ve gramatikal sınıflarıdırıcıları vs. ile Urartuca ile Çeçence birbirine benzemektedir.

Not: Tarık Cemal Kutlu’nun Kafkasya Yazıları(İlkbahar 97, Yıl: 1, Sayı: 1)’da yayınlanan bir yazısından özetlenmiştir.

Çeçenler önce çok tanrılı dine inanıyorlardı. Bu inanç sisteminin izleri günümüzde sözlü metinlerde görülmektedir. Bu metinler daha çok destanlar, efsaneler ve masallardır.

Dinsizlik, Hristiyanlık ve çok tanrılılık Çeçenler arasında uzun yüzyıllar devam etti. Çeçenlerin erken dönemlerdeki tanrılarının adı Dela’ydı. Yıldırım tanrısı Seli’nin, tanrılar arasında büyük rol oynadığına inanılırdı. Selin’in kızı olan Selisata ise, bakire kızların koruyucusu idi. Bundan başka güneş tanrısı ve annesi de vardı.

Fırtınaların annesi olan Dedsinan’da önemli bir tanrıçaydı. Bunun yedi oğlunun semaya uçtuğuna, orada Dübbüekber yıldızlar manzumesini oluşturduğuna inanılıyordu. (Kuzey Kafkasya bayrağında bugün bu yedi yıldız bulunmaktadır.)

Bundan başka orman tanrısı, suların annesi olan hububat tanrısı ve içki tanrısı, savaş tanrısı vardı. Asetinler de olduğu gibi atalarının ruhlarını takdis ederlerdi. Aynı zamanda büyük aile, köy ve kabilelerinin hamileri olan tanrıların varlığını da hayal ederlerdi.

Çeçenler ruhların ölmezliğine inanırlardı. Ölüm yaşam gücünü yok ettiğinden ruhlar doğru giderek yerin altına gidiyor ve ahirette atalar ruhları ile birleşiyordu. Bundan başka ruhların ruhların tekrar evlendiklerini de kabul ediyorlardı. Furki rüzgar tanrıçası, Çaça su tanrıçası, Khinç ay tanrıçasıydı.

Hristiyanlığın Yayılışı

Onuncu yüzyıldan sonra Gürcistan yoluyla Çeçenler arasında Hristiyanlık yayılmaya başlamıştır. Çeçenistan’da hiçbir din zorla yerleşmemiştir. Bu yalnız Çeçenistan için geçerli değildir. Tüm Kafkasya’da da bu durum böyledir. Zorlamaya tabi tutulduğu sürece toplum daima tepki ile karşılamıştır.

Müslüman olmadan önce Inguşlarda Zanstag adı verilen rahipler vardı. Bunlar evlenmezler, kiliseye ait binalarda otururlardı. İnguşların eskiden kalmış kiliseleri ve bu kiliselerde süslenen kitapları vardır. Bu kitaplar çok kıymetli oldukları için hazine saklar gibi muhafaza edilirdi. Kilisenin yanındaki mahfelde de zenginlerin bağışladıkları, kurbanlık beyaz koyunları kesmek suretiyle ibadet edilirdi.

Çeçenlerin Müslüman Oluşu

İslamiyet Çeçenler arasına bölge bölge girdi. VIII. ve IX.yüzyıllarda, güney-doğu tarafında ova ve dağ eteği köylerinde İslam kabul edildi. XV.-XVIII. Asırlarda Çeçenler arasında İslamlık yayıldı ancak eski dini izler de terkedilmedi. Hatta, tamamen Müslüman olmalarına rağmen çok tanrılı dini inançlar zamanından kalan ve “ilah, ma’but” karşılığında oları Dela kelimesi, Çeçenler arasında hala canlılığını korumaktadır. İslam’ın tüm kurum ve kurallarıyla benimsenmesi XVIII. asrın sonunda Şeyh Mansur’un (1748-1794) ortaya çıkışıyla gerçekleşti.

Zaman içinde Kadiri ve Nakşibendi tarikatları Çeçenistan’da son derece güç kazandı. Çeçenler Şafii mezhebine bağlandılar.