Amerika'nın Afganistan’da bulundurduğu kuvvetleri konusunda Amerika’da yapılan siyasi tartışma, son dönemde peş peşe olan olaylar sebebiyle artış gösterdi. 

Taqrir.org'da yer alan habere göre bu olaylar, Amerikalıların Afganistan’da ABD askeri varlığının bulunması ve Obama yönetiminin Taliban’la olan askeri mücadeleyi sonlandırma ve oradaki askeri varlığı azaltmanın ön hazırlığı olarak güvenlik ve istikrarı yeniden sağlayabilmesi üzerinde soru işaretleri oluşturdu.

Bunun, Amerika’nın Afganistan’daki askeri varlığının ona getirdiği can ve mal kaybıyla ilişkisi var. Öte ayndan tartışmalar yaratan ve uzun zamandan sonra Afganistan siyasetinde sivil savaş senaryolarını yeniden gündeme getiren son seçimlerden sonra, Amerika’nın siyasi istikrarı sağlama düzeyinde Afganistan’da karşılaştığı engeller de bu ilişkiye dahildir. Bu durum, Taliban liderlerinin Afgan aşiret liderleri nezdinde sahip olduğu manevi desteği yıkmak için ekonomik, toplumsal ve imar işlerinde ki zorunlu artış kadar tehlikelidir.

Bu bağlamda ABD’deki bazı askeri uzman ve analistler, Afganistan’daki ABD varlığının insani ve mali külfetlerinin artması ve bunun Başkan Obama’nın elde ettiği iç desteğe olan yansımaları üzerinde yoğunlaştılar. Bütün bunlar şu kritik sorulara cevap bulmak adına yapıldı: Amerika ne zamana kadar bu külfeti taşıyabilir? Özellikle NATO’ya bağlı uluslar arası yardımcı güçlerin (ISAF) görevini tamamlamasına engel olan ve Afganistan’da Amerikan askeri varlığının devam etmesine muhalif olanların sayısının artmasına sebep olan meydan okumaların gölgesinde, Amerika’nın Taliban hareketine karşı kesin bir zafer kazanmadan –verilen kayıpların artan baskısı altında- kuvvetlerini Afganistan’dan çekme ihtimali nedir?

NATO’ya Karşı Afgan Yıpratma Savaşı

Başkan Obama’nın Afganistan karşısında izlediği strateji Amerikan kuvvetlerinin insani kayıplarını azaltmadı ya da Taliban’la olan askeri çatışmalar düzeyinde gözle görünür bir ilerleme kaydedemedi. Buna karşılık Taliban, Afganistan’ın başkenti Kabul’ü kuşattı ve Afgan bölgesinin geniş bir kısmında ve Afganistan-Pakistan sınır bölgelerinde hakimiyetini kurdu. Buna ek olarak da Afgan aşiret liderlerinin çoğuyla kurduğu ittifakları güçlendirdi ve Afgan siyasi rejiminin istikrarını tehdit etti.

Amerikan haber ajansı CNN geçen Ağustos ayında, Amerikan güçlerinin can kaybında dikkat çeken bir artışa tanık olunduğuna işaret etti. Ağustos ayında ölen Amerikan askerlerinin sayısı 48’e yükseldi. Bu sayı Temmuz ayında 45 idi. Böylece Amerikan güçlerinin 8 senelik savaş sürecinde verdiği kaybın toplam sayısı 796’ya ulaşmış oldu.

Verilen bu kayıpların Amerikan’ın Afganistan’daki güçlerinin sayısını artırmaya (askerlerin sayısı yaklaşık 62 bindir)yönelmesiyle daha da artması bekleniyor. Bu artış, gerektiğinden fazla kuvvetin Afganlılar tarafından işgal olarak görüleceğinden endişe etmesine rağmen Amerika Savunma Bakanı Robert Gates’in, Amerikan kuvvetleri ve Afganistan’daki NATO kuvvetleri lideri Stanley McChrystal’ın Afganistan’a yaklaşık 6 bin ek asker gönderme teklifini onaylamasıyla pratiğe dökülecek.

Son dönemde verilen can kayıpları sadece Amerikan kuvvetleriyle sınırlı değil. Savaşın başladığı tarihten bu yana İngiliz kuvvetlerinin verdiği kayıplar 211’e yükseldi. Bu durum, İngiltere’de, Afganistan’da asker bulundurma konusunda iç tenkitlerin artmasına sebep oldu. İngiliz The Sun gazetesinin yapmış olduğu bir anket İngilizlerin yaklaşık % 68’inin İngiliz kuvvetlerinin Afganistan’daki varlığına karşı olduğunu gösterdi. Bu demek oluyor ki İngiltere; Amerika gibi Afganistan’daki kuvvetlerinin sayısını artıramayacak ve Amerika ile NATO’ya üye ülkeler arasında Afganistan’daki uluslararası kuvvetlerin sayısının artırılması konusundaki anlaşmazlık savaş meydanındaki durumun iyiye gittiğini gösterecek bir işaret olmadığı sürece devam edecek.

Afganistan… Amerika’nın Artan Külfeti

Obama idaresi, Amerika’nın Afganistan’daki varlığını genişletmek ve güçlendirmek için çalışırken Amerikalı bir çok uzman Amerika’nın uzun zaman sürecek ve yakın dönemde Afganistan’daki askeri varlığın maddi külfetinin katlanmasına sebep olacak siyasi ve güvenlik yükümlülükleri yüklenmesine karşı uyarıyor. Kongre Araştırma Servisinin yayınladığı bir rapor, Amerika’nın 2001-2009 yılları arasında sürekli bir şekilde Afganistan’da yaptığı harcamaların toplamda 223 milyar dolara ulaştığını ortaya çıkardı. Mayıs ayında yayınlanan bu raporda yer alan bir tablo bunu açıklıyor.

Kongrenin Afganistan’daki askeri operasyonlar için tahsis ettiği harcamalar 2005 yılından bu yana artış göstermeye başlamış ve şu ana kadar da bu artış devam etmiştir. İçinde bulunduğumuz bu ay içerisinde yapılan toplam harcama 55.2 milyara dolara ulaşmıştır. Ayrıca Curt Tarnoff’un Amerika’nın Afganistan’a ekonomik yardımları hakkında hazırladığı ve Kongre Araştırma Servisinin 14 Temmuz’da yayınladığı raporda yer alan değerlendirmelere göre; Amerika’nın Afganistan hükümetine yaptığı ekonomik ve askeri bağışlar, 2002 yılında 942 milyon dolar iken bu rakam bu yıl 9.3 milyar dolara ulaşmıştır.

Bu bağlamda, eski Amerikan Savunma Bakanı yardımcısı Bing West, Amerika’nın güvenliği Afgan kuvvetlerine devretmesinin 10 sene boyunca yıllık 4 milyar dolar harcama yapılmasını gerektirecek bir hazırlık devresine ihtiyaç duyduğunu, buna denk bir meblağın da Afganistan’daki ekonomik kalkınma için harcanacağını vurguladı. Amerikan Kongresi savaşta gözle görünür sonuçların elde edilemediği bir ortamda buna karşı çıkmaktadır.

Zorunlu Savaş ve Maddi Külfetin Sınırları

Obama’nın, Afganistan’daki askeri operasyonların “seçim savaşı” değil “zorunlu savaş” olmasında ısrar etmesine rağmen askeri operasyonların maliyeti Amerikalı bir çok analistti Obama’yı savaşın bu minvalde devam etmesi halinde Amerika’ya getireceği maddi yükümlülüklere karşı uyarmaya sevk etti.

Amerika Dış İlişkiler Meclis Başkanı Richard N. Haas, ABD askeri liderliğinin Afganistan’daki mali ve askeri yükümlülüklerini azaltmak için genel bir plan yapması gerektiğine ve bu planın ileride ABD kuvvetlerinin çekilmesine bir hazırlık olarak Afgan kuvvetlerinin ülkede istikrar ve güvenliği koruma görevini üstlenmesi için eğitilmesi üzerinde yoğunlaşılmasıyla gerçekleşeceğine işaret etti. Haas aynı şekilde Taliban’ın yoğun olarak bulunduğu bölgelerde pilotsuz savaş uçaklarının kullanılması gibi ABD’nin askeri kayıplarını azaltacak yeni savaş taktikleri izlenmesini tavsiye etti.

ABD’nin üstlendiği maddi külfeti artıran şeylerden biri de Afganistan’daki toplumsal ve ekonomik durumun kötü olması ve Afgan hükümetinin Taliban’la savaşta gerekli olan maddi kaynağı ayıramamasıdır. Afganistan’ın Gayrı safi milli hasılası 23.03 milyar doları aşmamakta ve bir kişinin yıllık ortalama geliri de 800 dolara ulaşmaktadır. Dış yardımlar Afgan iktisadının en önemli kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Bu yüzden uluslar arası kuvvetlerin Afganistan’dan çekilmesi Afgan hükümetinin düşmesi ve Taliban’ın yeniden hakimiyeti ele geçirmesine ya da farklı Afgan grupları arasında uzun vadeli bir iç savaşın çıkmasına sebep olacaktır. 

Afganistan Obama’nın Vietnam’ı mı Oldu?

Afganistan’daki askeri operasyonların maddi ve insani alandaki külfeti tırmandırması, ABD’nin Afganistan’daki varlığının devam etmesi için Amerikalıların verdiği desteğin gerilemesine yansıdı. ABD Haber Ajansı CNN’in 2 Eylül’de yaptığı bir anket %57’lik bir kesimin Afganistan’daki savaşa muhalif olduğunu ortaya çıkardı. Bu, Nisan 2009’da %46 olan savaş muhaliflerinin sayısında artış olduğunu gösteriyor. Yine bu anket kapsamındaki %62’lik bir kısım ABD’nin Afganistan’da olan askeri çatışmalarda zafer kazanamayacağı görüşünde.

Bu bağlamda; Afganistan’da kötüleşen askeri durumun yankıları Obama’nın halk desteğini kaybetmesine ve Afganistan’da izlediği siyasette sahip olduğu destek düzeyinin Amerikan CBS News’in 31 Ağustos 2009’da yaptığı bir ankete göre; % 56’dan % 49’a gerilemesine sebep oldu. CNN’in 31 Ağustos’ta yaptığı anket ise Amerikan kamuoyunun Başkan Obama’nın dış siyasetine verdiği desteğin gerilediğini ortaya çıkardı. Obama siyasetinin destekçileri 15 Mart’ta % 66 düzeyinde iken bu rakam Ağustos’ta % 54’e geriledi.

New York Times gazetesinin editörü Peter Baker, Taliban ile girilen çatışmaların elle tutulur sonuçlar elde etmediği ya da en azından artan kayıplara bir sınır getirilmediği müddetçe Obama’nın popülaritesini azaltacağını düşünüyor.

Baker, Obama’nın stratejisinin şu ana kadar hedeflerini gerçekleştiremediğini ve Bush’un herhangi bir zaman sınırlaması getirmeksizin ABD kuvvetlerinin artırılmasına dayalı olarak izlediği yönteminden pek farklı olmadığını sözlerine ekledi. Aynı şekilde ekonomik kalkınma, Afgan kuvvetlerinin ileride güvenlik sorumluluğunu üzerine alması için ABD’nin ortam hazırlamasının gerektiği en önemli alanlardan biridir.

Vietnam savaşı bir çok açıdan Afganistan savaşından farklılık arz eder. Özellikle Amerikan kuvvetlerinin sayısı Vietnam savaşında yaklaşık 500 bin iken Afganistan savaşındaki kuvvetlerin sayısı 68 bini geçmemektedir. Ancak Afganistan’daki durumun kötüleşmesi, “Afgan hükümetinin meşruluk ve halk desteğini kaybetmesi ve Afganistan’da siyasi yolsuzluğun artması; uluslar arası kuvvetlerin işini oldukça zorlaştırmakta, Taliban’la sürdürülen savaşı sonu olmayan bir savaşa sürüklemektedir” diyen ABD’nin eski Afganistan Büyükelçisi Ronald E. Neumann’a göre; Vietnam’da olanların tekrarlanması durumunu güçlü bir şekilde gündeme getirmektedir.

isra haber